Dit is de koelste zomer die we nog gaan meemaken
De hittegolf van juni zit erop. In die tijd zijn in Europa ruim 20 duizend mensen overleden door de extreme hitte. “Europese huizen, werkplekken en scholen zijn niet gebouwd voor deze temperaturen”, laat de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) weten. De volgende regionale hittegolf staat alweer klaar, dit weekend. Maar hoe zorg je ervoor dat elke inwoner, juist op de heetste dagen, een koele plek in de buurt heeft?
Derde regionale hittegolf 2026 komend weekend
In Nederland zijn ongeveer 480 mensen overleden aan de hittegolf in juni. Na een iets rustigere periode lopen de temperaturen deze week alweer snel op. In het zuiden van het land kan het vanaf donderdag opnieuw tropisch warm worden, met een aanhoudende warmte tot en met volgende week. De kans is groot dat dit weekend de derde regionale hittegolf van 2026 wordt genoteerd.
“De hittegolf die vroeger slechts één keer per generatie plaatsvond, vindt nu bijna jaarlijks plaats”, waarschuwt Adhanom Ghebreyesus, de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). We kunnen dit probleem niet langer ontkennen. De vraag is dus niet of de volgende hittegolf komt, maar hoe goed we daarop voorbereid zijn.
Waarom de één het harder voelt dan de ander
Hitterisico’s ontstaan vaak door meerdere factoren tegelijk. In een versteende wijk met weinig groen kan het 4 tot 7 graden warmer zijn dan in een groene buurt. Sommige woningen warmen snel op, zoals doorzonwoningen. Daarnaast zijn sommige mensen extra kwetsbaar, bijvoorbeeld ouderen die minder dorst voelen of weinig sociale contacten hebben.
De Menukaart Hitte
Omdat de kans op extreme hitte in Nederland toeneemt, is in 2022 de Menukaart Hitte ontwikkeld. Deze menukaart laat gemeenten in één oogopslag zien welke stappen zij kunnen zetten om voorbereid te zijn op hitte, met concrete keuzes op het gebied van gezondheid, gebouwen en de leefomgeving.
Deze aanpak is opgebouwd rond drie onderdelen:
- Gezondheid: het beschermen van kwetsbare inwoners
- Gebouw: woningen en gebouwen bestand maken tegen hitte
- Gebied: de openbare ruimte inrichten op verkoeling
De brochure, de handreiking Integraal actieplan hitte en de Menukaart Hitte zijn ontwikkeld in opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en RVO, in nauwe samenwerking met Klimaatverbond Nederland, TAUW en &flux. Vanuit &flux zoomen we in dit artikel in op dat derde onderdeel: wat kun je in het gebied doen om koele plekken en koele routes te creëren?
Bomen: de meest effectieve en dichtstbijzijnde oplossing
De meest effectieve vorm van verkoeling ligt verrassend dicht bij huis: bomen. Een volwassen boom kan de gevoelstemperatuur lokaal met meerdere graden verlagen. Grote boomkronen zorgen voor schaduw, verdamping en een aangenamer microklimaat. Combineer dat met water, doorlatende verharding en aantrekkelijke verblijfsplekken, en een versteend plein verandert in een plek waar mensen ook tijdens extreme hitte veilig kunnen verblijven.
Juist in dichtbebouwde wijken, waar de temperaturen het hoogst oplopen en bewoners vaak minder mogelijkheden hebben om zelf verkoeling op te zoeken, is die investering hard nodig. Klimaatadaptatie is daarmee niet alleen een technische opgave, maar ook een kwestie van klimaatrechtvaardigheid.
Naast het vergroenen van de openbare ruimte, waar we binnen &flux hard werken aan het programma Groen in en om de Stad (GIOS), vraagt hitte om een bredere aanpak: gebouwen die beter bestand zijn tegen hoge temperaturen, schaduwrijke wandel- en fietsroutes, meer water in de stad, en woningen die niet veranderen in ovens zodra de thermometer boven de dertig graden uitkomt. Minstens zo belangrijk: iedere inwoner moet een koele plek in de buurt hebben.
Groene oasepleinen
Vanuit die gedachte ontstaat het idee van groene oasepleinen: openbaar toegankelijke, groene en koele ontmoetingsplekken midden in steden en dorpen. Naast de koelteplekken die nu al steeds vaker worden geïnitieerd, zoals in supermarkten, bibliotheken en buurthuizen, moeten er ook natuurlijke koelteplekken ontstaan. Plekken waar grote boomkronen de hoofdrol spelen. Waar mensen tijdens hete dagen kunnen uitrusten, elkaar ontmoeten en verkoeling vinden. Herkenbare plekken die niet alleen bijdragen aan gezondheid en leefbaarheid, maar ook laten zien dat een gemeente hitte serieus neemt.
Wij zijn samen bezig met de ontwikkeling van een methode om deze groene oasepleinen te creëren in gemeentes. Het concept gaat verder dan alleen vergroening. Het helpt gemeenten om bestuurlijke prioriteit te geven aan hitte, financiering te organiseren en een herkenbaar kwaliteitslabel te introduceren. Net zoals een Johan Cruijff Court overal in Nederland direct herkenbaar is, kunnen deze groene oasepleinen uitgroeien tot het symbool voor gezonde, klimaatbestendige openbare ruimte.
De cyclus die we moeten doorbreken
Bij iedere hittegolf zien we hetzelfde beeld: geïmproviseerde zonwering, lege straten, scholen die sluiten en kwetsbare bewoners die nauwelijks verkoeling kunnen vinden en een toename van het te vermijden aantal hitteslachtoffers. Minder zichtbaar zijn de arbeidsproductiviteit die afneemt, toenemende agressie, ook voortkomend door verminderde nachtrust. Vervolgens zakt de aandacht weer weg, totdat de volgende hittegolf zich aandient. Die cyclus moeten we doorbreken. Want dit is waarschijnlijk de koelste zomer die we nog gaan meemaken.
Dat vraagt om keuzes die verder gaan dan noodmaatregelen tijdens een hittegolf. Het vraagt om steden die ontworpen zijn voor een warmer klimaat. Om investeringen in bomen, water en schaduw. Het vraagt om actie van bestuurders die hitte en verkoeling serieus nemen.
Groene oasepleinen kunnen in die omslag een krachtig en zichtbaar instrument zijn. Niet omdat één koele plek het probleem oplost, maar omdat ze een beweging op gang kunnen brengen: een beweging waarin iedere gemeente de ambitie heeft om inwoners, juist op de heetste dagen van het jaar, een veilige en koele plek te bieden. Want als extreme hitte het nieuwe normaal wordt, dan moet verkoeling dat ook worden.
