STOWA maatschappelijke ontwrichting
Maatschappelijke ontwrichting kan ontstaan door fysieke en sociaal-maatschappelijke gevolgen van weersextremen. Door klimaatverandering zullen weersextremen in de toekomst vaker optreden en elkaar sneller opvolgen, waardoor het risico op ontwrichting toeneemt. Wat de ontwrichtende factoren precies zijn, wanneer deze kunnen optreden en wat je hieraan kunt doen is echter nog onvoldoende in beeld. Samen met de STOWA werkt &flux daarom toe naar een onderzoeksprogramma maatschappelijke ontwrichting met focus op sociaal-maatschappelijke aspecten. Het doel is om kennis te ontwikkelen voor zowel de opgave als ook het handelingsperspectief.
Aanleiding
De STOWA heeft behoefte aan een concrete invulling op het thema ‘Gevolgen van een ontwrichtend klimaatevent op de stad’ voor haar aankomende onderzoeksprogrammering. Ontwrichtende gebeurtenissen worden meestal geassocieerd met grootschalige rampen zoals een dijkdoorbraak of extreme neerslag, waarbij een groot gebied in korte tijd onder water komt te staan. Echter zijn er ook andere klimaateffecten die kunnen ontwrichten. Denk bijvoorbeeld aan zeer lang aanhoudende neerslag of lange perioden van droogte. Zowel de (ontwrichtende) effecten als de handelingsperspectieven zijn nog onvoldoende in beeld. De uitwerking van dit vraagstuk is belangrijk om tot een robuust en leefbaar Nederland in tijden van grotere klimaatextremen te komen.
Wat gaan we doen?
Als kwartiermaker gaan we aan de slag om (1) te inventariseren waar kennishiaten liggen maar ook kansen voor samenwerking en onderzoek, (2) definiëren we mogelijke onderzoeksprojecten om vervolgens (3) een onderzoeksprogramma uit te werken.
- Inventarisatie
Bij de inventarisatie kijken we wat we wél al weten om vervolgens aan te scherpen waar écht de kennishiaten liggen. Ook kijken we naar geschikte casussen om van te leren en naar mogelijke samenwerkingspartners om beschikbare kennis te bundelen.
2. Definitie van mogelijke onderzoeksprojecten
Voor de definitie van mogelijke onderzoeksprojecten gaan we in gesprek met mogelijke partners. Samen verkennen we mogelijke onderzoeksvragen en hoe deze gekoppeld kunnen worden aan casussen en partners. Ook wordt zo duidelijk waar minder behoefte aan is. Dit zorgt voor een gedragen onderzoeksprogramma dat aansluit aan behoeftes uit de praktijk.
3. Uitwerking
Dit concretiseren we voor de meest kansrijke onderzoeksprojecten in de uitwerking van het onderzoeksprogramma.
Inhoudelijke kaders
We hanteren een aantal inhoudelijke kaders om gericht naar vraagstukken voor gevolgbeperking toe te werken, die nog onderbelicht zijn:
- Sociaal domein
Er lopen al verschillende onderzoeken en projecten op dit onderwerp, echter concluderen we dat de sociale vraagstukken en sociaal-psychologische aspecten nog onderbelicht zijn. Aandacht gaat nog veel naar water-technische en ruimtelijke aspecten van ontwrichting (en een goede crisisorganisatie neerzetten). Daarom is voor deze verkenning gekozen om de focus op het sociale domein te richten.
2. Bepalende indicatoren
Een van de aannames die uit het onderzoek tot nu toe naar voren is gekomen is, dat maatschappelijke ontwrichting beïnvloed wordt door een vijftal indicatoren: context, nabijheid, schaal, tijd en adaptief vermogen. In welke mate deze indicatoren bepalend zijn of een gebeurtenis wel of niet ontwrichtend is, en hoe zich de indicatoren tot elkaar verhouden zijn onderdeel van deze verkenning.
3. Meerlaagsveiligheid
Voor het omgaan met weersextremen zetten huidige maatregelen met name in op preventie (laag 1) en crisisbeheersing (laag 3) voor meerlaagsveiligheid. Het in beeld brengen van concrete maatregelen in alle lagen verbreedt het handelingsperspectief van alle partijen en vergroot de weerbaarheid van Nederland. De nadruk leggen we daarom op laag 0 (bewustwording), laag 2 (ruimtelijk) en laag 4 (herstel).
Resultaten
De uitkomst is een breed gedragen onderzoeksprogramma maatschappelijke ontwrichting met het doel om kennishiaten te vullen voor zowel de opgave als ook het handelingsperspectief. Hieraan hebben zich partners verbonden om dit gezamenlijk op te pakken om Nederland weerbaar te maken voor klimaatextremen.
Klimaatadaptatie en water
Dit project sluit aan bij ons thema Klimaatadaptatie en water. We zien het belang van het verder uitwerken van het vraagstuk ‘gevolgbeperking van maatschappelijke ontwrichting’ om tot een robuust en leefbaar Nederland in tijden van grotere klimaatextremen te komen. Om het goede gesprek over de inhoud te kunnen voeren en niet te verdwalen in ‘wat van wie’ is, is het belang van een open blik groot. Het begeleiden van het goede gesprek en het creëren van eigenaarschap bij partners sluiten goed aan bij de ervaring en kernwaarden van &flux.
