Mythe ontkracht: ecologisch beheer is vaak goedkoper
De noodzaak om biodiversiteit te versterken, hittestress te verminderen en wateroverlast te beperken groeit. Door ecologisch groenbeheer toe te passen, kunnen gemeenten deze opgaven allemaal tegelijk aanpakken. Toch kiezen veel gemeenten nog steeds voor standaard beheer. Een veelgehoord argument is dat ecologisch beheer duurder zou zijn.
Uit onderzoek van &flux en Arcadis, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, blijkt dat dit beeld niet klopt. Voor het eerst zijn de kosten van ecologisch groenbeheer systematisch vergeleken met die van standaard beheer. De uitkomsten laten zien dat ecologisch beheer zeker niet per definitie duurder is dan standaard beheer. Vaak is ecologisch beheer zelfs goedkoper. Het onderzoek biedt gemeenten concrete handvatten om weloverwogen keuzes te maken voor een toekomstbestendige inrichting van het gemeentelijk groen.
Meer dan alleen maaien
Ecologisch beheer gaat verder dan minder vaak maaien. Het draait om gefaseerd werken, op het juiste moment in het jaar en met aandacht voor planten en dieren. Zo sluit het beheer aan bij de natuurlijke cyclus van de vegetatie. Door maaisel af te voeren in plaats van te versnipperen, wordt de bodem verschraald. Hierdoor krijgen kruiden en bloemen meer ruimte om zich te ontwikkelen. Wanneer er niet wordt geklepeld, blijft ook de fauna – zoals kleine dieren en eitjes – beter behouden. Dit heeft positieve effecten op insecten, vogels en het bodemleven en draagt bij aan de biodiversiteit en een robuuster ecosysteem in en rondom de stad.
Daarnaast levert ecologisch beheer maatschappelijke baten op. Groene en bloemrijke bermen en parken zorgen voor verkoeling tijdens hete zomers, verbeteren de waterberging en hebben een positief effect op gezondheid en welzijn. Deze baten worden vaak niet meegenomen in kostenvergelijkingen, terwijl ze juist een belangrijk deel van de waarde van ecologisch beheer vormen.
5 vormen van maaibeheer
In het onderzoek zijn vijf veelvoorkomende beheerpakketten onderscheiden. Van intensief gazonbeheer tot gericht ecologisch beheer met monitoring en evaluatie. Daarmee wordt duidelijk dat er niet zoiets bestaat als één vaste vorm van ecologisch beheer. De minimale variant die in deze studie als ecologisch is aangemerkt, bestaat uit maaien zonder klepelen, gecombineerd met het afvoeren van maaisel en het gefaseerd laten staan van delen van de vegetatie. Dit betreft een gehanteerd uitgangspunt binnen het onderzoek; hiermee wordt niet beoogd een algemene of definitieve definitie van ecologisch beheer vast te stellen.
De kosten voor alleen het maaiwerk zijn volgens het onderzoek als volgt:
- Standaard beheer: € 0,08–€ 0,50 per m² per jaar
- Ecologisch beheer: € 0,11–€ 0,28 per m² per jaar
Hieruit blijkt dat de maaikosten in veel gevallen dicht bij elkaar liggen en dat ecologisch beheer binnen een vergelijkbare bandbreedte valt als standaard beheer.
De kosten per vierkante meter lopen sterk uiteen, maar opvallend is dat sommige ecologische beheervormen qua maaikosten vergelijkbaar zijn met standaard beheer. Zeker wanneer de maaifrequentie omlaag kan, blijken de verschillen kleiner dan vaak wordt aangenomen. Daarnaast is ecologisch beheer soms zelfs direct al goedkoper
Kosten hangen af van de plek
Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat de vraag of ecologisch beheer duurder is, niet met een simpel ja of nee te beantwoorden is. De kosten worden bepaald door een groot aantal factoren. Denk aan grondsoort, bermbreedte, verkeerssituatie en de functie van het groen. Zo is ecologisch beheer op zandgrond doorgaans goedkoper te realiseren dan op klei en zijn brede bermen en grote groengebieden kostenefficiënter dan smalle stroken langs drukke wegen.
Het onderzoeksrapport introduceert daarom twee strategieën. Gemeenten kunnen kiezen voor locaties waar ecologisch beheer relatief goedkoop kan worden ingevoerd of juist voor plekken met een hoog ecologisch potentieel, zoals verbindingszones tussen natuurgebieden. In de praktijk blijkt een combinatie van beide strategieën het meest effectief.
Investeren om later te besparen
Een belangrijk inzicht is dat ecologisch beheer vaak begint met een investeringsfase. Het actief verschralen van een voedselrijke bodem vraagt tijdelijk om extra maaibeurten en hogere kosten. Op langere termijn leidt dit echter tot lagere jaarlijkse beheerkosten en hogere natuurwaarden. Door deze aanloopkosten als investering te beschouwen, ontstaat een eerlijker vergelijking met standaard beheer.
Daarbij komt dat standaard groenbeheer ook verborgen kosten kent. Schade aan bomen, bodemverdichting en verlies aan biodiversiteit worden zelden financieel meegerekend, terwijl ze wel degelijk leiden tot hogere kosten in de toekomst.
Leren door te doen
Succesvol ecologisch beheer vraagt om meer dan een aangepast maaiplan. Het rapport benadrukt het belang van een lerende aanpak. Dat betekent werken met duidelijke beheerdoelen, monitoring en ruimte om het beheer bij te sturen. Contracten die sturen op ecologische resultaten in plaats van vaste onderhoudsfrequenties helpen daarbij.
Ook samenwerking speelt een grote rol. Vrijwilligers, natuurorganisaties en lokale aannemers kunnen bijdragen aan zwerfafvalbeheer, monitoring en maaiselverwerking. In verschillende regio’s blijkt deze aanpak niet alleen kosteneffectief, maar ook draagvlak te creëren bij bewoners.
Bouwsteen voor betere besluiten
Het rapport Kosten ecologisch gemeentelijk groenbeheer biedt inzicht in keuzes die je moet maken om tot de beste aanpak te komen! De belangrijkste boodschap is helder. Ecologisch groenbeheer is niet per definitie duurder dan standaard beheer. Met de juiste locatiekeuze, een doordachte strategie en aandacht voor de lange termijn is ecologisch beheer financieel haalbaar zijn én grote maatschappelijke waarde opleveren.
Het vraagt soms om een investering aan de voorkant, maar levert op termijn meer op. Meer biodiversiteit, een prettigere leefomgeving en een groenstructuur die beter bestand is tegen klimaatverandering. Daarmee vormt strategisch ecologisch beheer een belangrijke bouwsteen voor gemeenten die stappen willen zetten richting meer biodiversiteit en een toekomstbestendige leefomgeving.
Meer weten over dit onderzoek? Neem contact op met Patrick de Groot (patrick@nflux.nl).
